Bảo vệ môi trường

Bạn vừa uống xong một ly nước và bỏ chiếc ly nhựa vào thùng rác. Có lẽ trong suy nghĩ của chúng ta, câu chuyện kết thúc ở đó. Nhưng thực tế, chiếc ly ấy chỉ vừa bắt đầu một hành trình khác. Nếu rác thải không được thu gom và xử lý đúng cách, chúng có thể bị cuốn theo nước mưa, hệ thống thoát nước, sông ngòi và cuối cùng đi vào môi trường biển. Theo UNEP, nhựa là một trong những dạng ô nhiễm có khả năng tồn tại lâu dài trong môi trường. Các sản phẩm nhựa lớn có thể tiếp tục bị phân mảnh thành những hạt nhỏ hơn theo thời gian. Đó chính là lúc câu chuyện về vi nhựa bắt đầu.

Vi nhựa là gì?

Vi nhựa (microplastics) là những hạt hoặc mảnh nhựa có kích thước nhỏ, thường được định nghĩa là nhỏ hơn 5 mm. Đây là ngưỡng được sử dụng phổ biến trong nghiên cứu và giám sát ô nhiễm nhựa. Để hình dung, 5 mm chỉ tương đương khoảng kích thước của một cục tẩy đầu bút chì. Một số hạt vi nhựa còn nhỏ đến mức mắt thường không thể nhìn thấy. Điều đáng chú ý là vi nhựa không chỉ xuất hiện dưới dạng những mảnh nhựa nhỏ. Chúng có thể tồn tại dưới nhiều dạng như:

• Mảnh nhựa (fragments)
• Sợi nhựa (fibers)
• Hạt nhựa (pellets)
• Màng nhựa (films)
• Bọt nhựa (foams)

Vi nhựa hình thành từ đâu?

Có thể chia nguồn gốc vi nhựa thành hai nhóm chính: vi nhựa sơ cấp và vi nhựa thứ cấp. Vi nhựa sơ cấp là những hạt nhựa được tạo ra ngay từ đầu với kích thước nhỏ để phục vụ một mục đích nhất định. Ví dụ có thể kể đến các hạt nhựa nguyên sinh dùng trong sản xuất công nghiệp hoặc một số loại hạt nhựa từng được sử dụng trong sản phẩm chăm sóc cá nhân. UNEP cho biết các sản phẩm nhựa lớn có thể dần giải phóng những hạt nhỏ hơn thông qua quá trình phong hóa tự nhiên. Ngoài ra, ma sát từ lốp xe và quá trình giặt các loại vải tổng hợp cũng là những nguồn phát sinh vi nhựa. Vì vậy, một chiếc túi nhựa không nhất thiết phải còn nguyên hình dạng để trở thành vấn đề. Nó có thể vỡ vụn thành hàng loạt mảnh nhỏ mà chúng ta gần như không thể nhìn thấy.

Vi nhựa tồn tại trong thức ăn, trong nước, trong không khí…

Từ giảng đường đến môi trường: sinh viên đang đứng ở đâu trong câu chuyện này?

Nghe đến vi nhựa, chúng ta rất dễ nghĩ đây là một vấn đề ở đại dương, nhà máy hay những bãi rác lớn. Nhưng thực tế, câu chuyện có thể bắt đầu ngay từ một nơi rất quen thuộc với sinh viên tại trường đại học. Một ngày học bình thường có thể bắt đầu bằng một chai nước mua vội trước giờ vào lớp, một ly cà phê mang đi, một hộp thức ăn dùng một lần vào buổi trưa hay một chiếc túi nilon nhận từ cửa hàng tiện lợi. Những món đồ ấy thường chỉ được sử dụng trong thời gian rất ngắn. Nhưng thời gian sử dụng ngắn không đồng nghĩa với vòng đời ngắn. Một chiếc ly nhựa được dùng trong vài phút có thể trở thành rác. Nếu không được thu gom và quản lý đúng cách, rác có thể thất thoát ra môi trường, tiếp tục phân mảnh và trở thành những mảnh nhựa nhỏ hơn. Vì vậy, câu chuyện về vi nhựa không nằm đâu đó rất xa sinh viên. Đặc biệt tại các trường đại học, nơi tập trung đông sinh viên mỗi ngày, lượng tiêu dùng và rác thải phát sinh từ các hoạt động học tập, ăn uống, sự kiện và sinh hoạt có thể tạo ra một tác động đáng kể nếu không được quản lý phù hợp.

Đại học không chỉ là nơi học kiến thức, mà còn là nơi hình thành thói quen

Những năm đại học là khoảng thời gian mỗi người hình thành rất nhiều thói quen: cách học tập, cách làm việc, cách tiêu dùng và cả cách chúng ta ứng xử với môi trường. Một sinh viên mang bình nước cá nhân đến lớp, từ chối một chiếc túi không cần thiết hay chủ động phân loại rác có thể chỉ đang thực hiện một hành động rất nhỏ. Nhưng khi những hành động đó được lặp lại bởi hàng trăm, hàng nghìn người, chúng có thể trở thành văn hóa của cả một cộng đồng. Trường đại học vì thế không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức về phát triển bền vững. Đây còn có thể là nơi sinh viên thực hành phát triển bền vững ngay trong đời sống hằng ngày. Tại trường đại học Mở TP.HCM, việc đặt thùng phân loại rác tại khuôn viên trường, tổ chức thu gom pin đã qua sử dụng, giảm nhựa dùng một lần trong các sự kiện, khuyến khích sử dụng bình nước cá nhân cho đến các hoạt động tái chế và truyền thông môi trường. Mỗi hoạt động đều có thể trở thành một “phòng học” khác – nơi bài học không nằm trên bài giảng mà nằm trong chính hành động của mỗi người.

Sinh viên mang bình nước cá nhân khi đi học

Vi nhựa và trách nhiệm của sinh viên

Sinh viên có một vị trí đặc biệt trong câu chuyện này. Không chỉ là người tiêu dùng, sinh viên còn là những người có khả năng tạo ra sự thay đổi trong cộng đồng. Nói cách khác, sinh viên hôm nay không chỉ đang sống trong vấn đề môi trường mà còn có thể trở thành một phần của lời giải ngày mai.

Hồng Ngọc.